Ιστορία & Περιβάλλον

Το όνομα του χωριού είναι ελληνικό. Απαντάται πάντα στη γενική, (είμαι από του Λύκου, πάω στου Λύκου), ποτέ στην ονομαστική πτώση.

Θεωρείται απίθανο να διατηρήθηκε το ελληνικό αυτό όνομα από την αρχαιότητα και μετά την εγκατάσταση στην ευρύτερη περιοχή Σλάβων και Βλάχων. Να ανήκε, δηλαδή, σε κάποιο Λύκο, προσωνύμιο που δινόταν σε άτομα θαρραλέα και παράτολμα.

Το χωριό μεταφέρθηκε στη σημερινή του θέση τον 17ο αιώνα. Την εποχή αυτή παρατηρείται ένα κύμα εξισλαμισμού και το χριστιανικό στοιχείο βρίσκεται σε άμυνα. Η  σημερινή του δε θέση είναι απόλυτα οχυρή.

Πριν αποτελείτο από διάφορους οικισμούς  που εκτείνονταν στους πρόποδες της Βελούνας, στις θέσεις «σάδια» «κρατώρ».

Η σημερινή του τοποθεσία ήταν γνωστή σαν «η ράχη του Λύκου» και από αυτήν πήρε το καινούργιο του όνομα. Το παλαιότερο όνομα πρέπει να ήταν «Μπράνια». Η δε σημερινή Μπράνια πρέπει να ήταν ένας από τους οικισμούς του στον οποίο παρέμεινε το παλιό όνομα. Από εκεί προέρχεται και η παράδοση ότι η Μπράνια ήταν κάποτε μεγάλο χωριό, αλλά το καταράστηκε η Μονοβύζα κι έμεινε με δέκα σπίτια.

Αργότερα αναπτύχθηκε ένας οικισμός στον κάμπο του χωριού με την ονομασία «Αχούρια», προφανώς από τα πρόχειρα σπίτια που χτίστηκαν αρχικά. Τώρα ονομάζεται «Αγία Βαρβάρα» από το ομώνυμο εκκλησάκι.

Η μεγάλη έκταση  του χωριού και ο μικρός ποτιστικός κάμπος,που  διατρέχει το ποτάμι Λαγκάβιτσα, το καθιστούσαν το ευφορότερο της περιοχής. Φημισμένα ήταν τα «Λυκιώτικα φασούλια» από τα οποία πήραν οι κάτοικοί του και το παρατσούκλι « φασουλοφάηδες».

Η περιοχή όπου βρίσκεται το χωριό κατοικείτο από την αρχαιότητα, το δε κάστρο που υπήρχε στη σημερινή τοποθεσία «Καστρί» χρονολογείται τουλάχιστον στο 300 π.χ. αν όχι πιο παλιά.

Το χωριό μετονομάστηκε σε Χαραυγή με το από 20-9-1955 Β.Δ. (ΦΕΚ Α 287/55).


5. Το Μοναστήρι της Αγίας Μαρίνας

Δεν υπάρχουν στοιχεία για το πότε  χτίστηκε το μοναστήρι της Αγίας Μαρίνας.  Ο Αραβαντινός στο έργο του «Περιγραφή της Ηπείρου » (τ.Γ. σ. 149) αναφέρει «μοναστήριον αρχαίον κείμενον κατά την αριστεράν όχθην του ποταμού της Γλούστας παρά το χωρίον Λύκου» χωρίς να παραθέτει άλλες πληροφορίες.

Είναιβέβαιο ότι πρόκειται περί παλαιάς μονής. Το έτος 1827 είναι η χρονολογία που αναγράφεται στην είσοδο της εκκλησίας της μονής.  Στη  μοναδική εναπομείνασα παλαιά εικόνα στο τέμπλοαναγράφεται η χρονολογία 1829. Τότε  ανεγέρθηκε καινούργιος ναός.  Η υπάρχουσα λειψανοθήκη αναγράφει χρονολογία 1783 (THC AΓHAC ΜΕΓΑΛΟ ΜΑΡΤΗΡΟ ΜΑΡΙΝΑ 1783).  Η χρονολογία αυτή προφανώς σχετίζεται με την κατασκευή της λειψανοθήκης.  Τα παλιά

εκκλησιαστικά βιβλία δεν σώθηκαν διότι αντικατεστάθηκαν με καινούργια και κατεστράφηκαν.  Υπάρχουν παιδικές αναμνήσεις του γράφοντος σύμφωνα με τις οποίες  τα αντίστοιχα βιβλία της κεντρικής εκκλησίας, τα χρησιμοποιούσαν για προσάναμα.

Η παράδοση αναφέρει ότι το ναό του μοναστηριού, όπως και την κεντρική εκκλησία, τον έχτισε ένας συγχωριανός μας, γνωστός με το επώνυμο Πριμηκύρης.  Είχε δυο παιδιά και  πέθαναν και τα δυο από λοιμό που ενέσκηψε στην Ήπειρο τα έτη 1813-14.  Πούλησε τα γιδοπρόβατά του και έχτισε τους δύο, περικαλείς πράγματι ναούς.  Το όνομά του όμως δεν διασώθηκε, το δε «Πριμηκύρης» είναι εκκλησιαστικός τίτλος, ο οποίος του απονεμήθηκε  προφανώς έπειτα από αυτές τις δωρεές.

Ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα τα κελιά του Μοναστηριού άρχισαν να καταρρέουν διότι, όπως είπαμε, ήταν κτίσματα προγενέστερα του ναού.  Στην εφημερίδα «Η φωνή της Ηπείρου» το έτος 1893, αναγράφονται  τα εξής: «Εις το χωρίον Λύκου των Φιλιατών υπήρχε αρχαία μονή επ? ονόματι της Αγίας Μαρίνης και ήτο κατ? έτος πανηγυρίζουσα, το  το κέντρον όλων των πλησιοχώρως, αύτη είναι ήδη ετοιμόρροπος και στερείται πόρων.


  • H Χαραυγή από ψηλά

  • Μονή Αγ. Μαρίνας Λύκου